Mokgwatshepetšo wa Tiragatšo ye Botse ya tša thwalo mešomong le mabaka a mošomo wa Diporokerama tšeo di Ikgethang tša Mešomo ya Setšhaba
Lefoko la matseno
Phokotšo ya tlhokego ya mešomo ke se sengwe sa mathata a magologolo ao a lebaganego le Afrika Borwa. Mmušo o dirile maitekelo a mmalwa go mekamekana le tlhokego ya mešomo le bohloki, go akaretšwa le hlohleletšo ya Diporokerama tšeo di Ikgethang tša Mešomo ya Setšhaba (SPWP) tšeo di hlagišago mešomo. Diporokerama tšeo di Ikgethang tša Mešomo ya Setšhaba ke porokerama ya lebaka le le kopana, yeo e sego ya go ya go ile yeo e hlagišwago ke mmušo mme e fana ka mešomo e bile e fiwa thušo ya ditšhelete ke mmušo, e ka ba seripa sa tšhelete goba ka moka, go tšwa go methopo ya setšhaba go hlola thoto ya setšhaba.
Moalo o fana ka ditšhupatsela tša tšhireletšego ya bašomi ba Diporokerama tšeo di Ikgethang tša Mešomo ya Setšhaba (SPWP) go elwa hloko dinyakwa tša bašomi tša go ba le ditokelo tša motheo, maikemišetšo a diporokerama le seo se tla amago mmušo mabapi le methopo.
Godimo ga fao, Mokgwatshepetšo o hlohleletša:
Tšhomišo ka botlalo ya batho ba lefelo leo ka go Diporokerama tšeo di Ikgethang tša Mešomo ya Setšhaba (SPWP)
Šedi e fiwe dihlopha tšeo di lebantšhitšwego bjalo ka: basadi, malapa ao a fepšwago ke basadi, baswa, digole le malapa ao a okago bolwetši bja HIV/AIDS.
Matlafatšo a batho le setšhaba seo se amegago ka go fana ka tlhahlo ya Diporokerama tšeo di Ikgethang tša Mešomo ya Setšhaba (SPWP).
Malebiša
Seo se lebišitšwego ke Mokgwatshepetšo ke:
Go fana ka ditšhupatsela tša tiragatšo go batšeakarolo bao ba amegago ka go Diporokerama tšeo di Ikgethang tša Mešomo ya Setšhaba (SPWP) mabakeng a mekgwa ya tshepetšo ya mešomo, ditefelo le sekala sa ditefelo, kgalemo le tshepetšo ya dingongorego.
Go hlohleletša tshepedišo yeo e swanago magareng ga Diporokerama tšeo di Ikgethang tša Mešomo ya Setšhaba (SPWP) tšeo di fapanego ka mono Afrika Borwa.
Tiragatšo
Mokgwatshepetšo o ama beng mešomo le bašomi ka moka bao ba thwetšwego ka go dikgoba tša mešomo ye mennyane ka go Diporokerama tšeo di Ikgethang tša Mešomo ya Setšhaba (SPWP)
Bathwadi ka go Diporokerama tšeo di Ikgethang tša Mešomo ya Setšhaba (SPWP) ba swanetše go obamela molaotlhakwa bjalo ka –
Molao wa Mabaka a Motheo wa Mošomo wa nomoro ya 75 wa 1997
Molao wa Dikamano tša Bašomi 66 wa 1995
Molao wa Tekatekanyo ya Thwalo Mešomong wa nomoro ya 55 wa 1998 (Kgaolo ya 1 le 2)
Molao wa Tšhireletšego le Maphelo Mešomong wa nomoro ya 85 wa 1993
Molao wa Hlatswadiatla ya Dikgobalo le Malwetši Mešomong wa nomoro ya 130 wa 1993.
Molao wa Tšweletšo ya Bokgoni wa 1998.
Mokgwatshepetšo ga o gapeletše tlamego ya semolao godimo ga tlamego yeo e lego ka go Molao wa Mekgwa ya Motheo ya Mošomo goba molao o fe goba o fe wo o hlalošwago ka go Mokgwatshepetšo. Maikemišetšo a wona ke go hlahla bathwadi ka ga dikgontšhi tša semolao ka go Melao yeo.
Mokgwatshepetšo o swanetše go balwa ga mmogo le Maikemišetšo a Letona a porokerama ya go ikgetha ya mešomo ya setšhaba ao a filwego ke Letona la tša Mešomo go ya ka karolo ya 50 ya Molao wa Mekgwa ya Motheo ya Mošomo le mabaka le mekgwa ya tša mešomo yeo e kgokeleditšwego go Mokgwatshepetšo wo.
Mokgwatshepetšo o beilwe godimo ga maitemogelo a makaone a boditšhabatšhaba a tiragatšo a gore gohle mo go ka kgonegago, mošomo o swanetše go dirwa ka go šongwa. Mo mošomi a šomago, o swanetše go lefelwa ka sekala seo se beilwego go leboga ge a phethagaditše mošomo wo o filwego. Mošomo o ka fiwa motho o tee goba sehlopha sa batho. Ke mošomo wo o phethilwego fela wo o lefelwago go ya ka ntlha ya 12,1. Ke fela ge seo se sa kgonege mo bašomi ba ka lefelwago letšatši ka letšatši tšhelete yeo e beilwego.
Bao ba tlago go tšwelwa mohola ke diporokerama tša go ikgetha tša mešomo ya setšhaba
Bao ba tšwelwago mohola ke diporokerama ba swanetše go ba batho bao ba sa šomego go tšwa go dikarolo tšeo di hlekefetšwago ke bohloki go tšwa go setšhaba seo se hlokišitšwego dikgoba bao ba amogelago letseno le fe goba le fe la phešele ya polokego ya tša bobotlana.
Go phatlalatša mohola wo ka bophara ka mo go ka kgonegago mo setšhabeng, motho o tee ka go lapa le tee o swanetše go thwalwa, go etšwe hloko maemo a selegae.
Bašomi bao ba nago le bokgoni go tšwa mafelong a mangwe ba ka thwalwa ge ba na le bokgoni bjo bo nyakegago go porotšeke ye itšeng ge e le gore ga go batho bao ba lekanego go tšwa mo setšhabeng seo bao ba nago le bokgoni bjoo goba bao ba ka hlahlelwago bokgoni bjoo. Efela se, se seke sa hlola gore go be le batho bao ba fetago diperesente tše 20 bao ba šomago mo porokeramong ba sa tšwe mo lefelong leo. Oditi ya nnete ya bokgoni e swanetše go dirwa mo go swanetšego mo lefelong leo Diporokerama tšeo di Ikgethang tša Mešomo ya Setšhaba (SPWP) di diragatšwago.
Diporokerama di swanetše go bea phihlelelo ya mešomo go malapa ao a fepšwago ke motho o tee le ao a fepšwago ke basadi, baswa, batho bao ba nago le bogole malapa ao a okago balwetši ba HIV/AIDS, batho bao ba sa kago ba šoma le bao ba dutšego ba sa šome lebaka le le telele.
Phihlelelo yeo e akantšwego ke:
60% basadi
20% baswa go tloga go mengwaga ye 18 go ya go ye 25; le
2% digole.
Diporokerama tšeo di Ikgethang tša Mešomo ya Setšhaba di swanetše go fihlelela diphihlelelo tše ka go magoro ka moka a dikgoba tša mešomo.
Batho bao ba hwetšago phešele ya mmušo le thušo go tšwa go lenaneo la polokego ya maphelo a tša bobotlana ga ba a swanela go thwalwa ka go Diporokerama tšeo di Ikgethang tša Mešomo ya Setšhaba (SPWP).
Batho bao ba lego ka tlase ga mengwaga ye lesome seswai ga ba a swanela go thwalwa ka go Diporokerama tšeo di Ikgethang tša Mešomo ya Setšhaba (SPWP).
Kgetho ya bašomi
Setšhaba sa lefelo leo, ka ditho ka moka tšeo di hlamilwego, se swanetše go tsebišwa ka tlhamo ya Diporokerama di fe goba di fe tšeo di Ikgethang tša Mešomo ya Setšhaba (SPWP).
Maloko a setšhaba ao a tšeago karolo go ekonomi mme ba dira seripa sa sehlopha seo se fiwago šedi ba tla fiwa sebaka sa go dira dikgopelo tša mošomo.
Ge go kgethwa bašomi šedi ye kgolo e swanetše go fiwa dihlopha tšeo di lebantšhitšwego.
Go tlaleletša seo, go akanywa dintlha tšeo di latelago go thuša go lebantšha bahloki ba mafelelo:
Batho bao ba tšwago malapeng ao hlogo ya lapa e nago le thuto ya ka tlase ga sekolo sa ka tlase;
Batho bao ba tšwago malapeng ao ba se nago le motho o tee yo a šomago lebaka ka moka mme a hwetša moputso;
Batho bao ba tšwago malapeng ao temo ya ka gae e lego mothopo wa letseno;
Lebaka la botšeakarolo
Diporokerama di fe goba di fe tšeo di Ikgethang tša Mešomo ya Setšhaba di leka go fa batho ka bontšhi bjo bo ka kgonegago sekgoba sa go tšea karolo ka go porokerama.
Mošomo o swanetše go arolelwa bao ba sa šomego ka go lekana ka mo go ka kgonegago.
Ga go motho yo a swanetšego šoma go feta dikgwedi tše 24 ka gare ga ntikodiko ya mengwaga ye mehlano, ntle le mo go se nago bašomi go tšwa lefelong.
Efela, mošomi yo a nago le lesea mme a tšea maikhutšo a setšwetši le yena o, ge e le gore Diporokerama tšeo di Ikgethang tša Mešomo ya Setšhaba (SPWP) di sa le gona, na le maswanedi a ntikodiko gape ya dikgwedi tše 24 ka gare ga ntikodiko ya mengwaga ye mehlano ge a boela mošomong go tšwa maikhutšong a setšwetši.
Mošomo wa kgapeletšo ga wa dumelelwa.
Ga go a dumelelwa go šoma ka kgapeletšo ka go Diporokerama tšeo di Ikgethang tša Mešomo ya Setšhaba (SPWP).
Mošomo wa kgapeletšo o akaretša mekgwa ya kgapeletšo bjalo ka go ithapeletša thušo goba go nyakwa thobalano ya go fiwa mošomo.
Diporokerama di swanetše go šetša gore go na le kgapeletšo ya mošomo goba aowa, kudu ge go amega bathuši bjalo ka ba dikonteraka goba makalatiro a taolo.
Inšorense ya bao ba sa šomego
Mošomo wa Diporokerama tšeo di Ikgethang tša Mešomo ya Setšhaba (SPWP) ga o tšewe bjalo ka mošomo wa go lefela inšorense go ya ka Molao wa Inšorense ya bao ba sa šomego wa Nomoro ya 30 wa 1966.
Bašomi ba ka se lefelwe goba ba lefela tšhelete ya Sekhwama sa Inšorense ya bao ba sa šomego mo go Diporokerama tšeo di Ikgethang tša Mešomo ya Setšhaba (SPWP).
Ditefelo
Bathwadi ba swanetše go lefela bašomi sekala sa ditefelo seo se beilwego ka go Diporokerama tšeo di Ikgethang tša Mešomo ya Setšhaba (SPWP).
Mo go kgonegago, bašomi ba swanetše go lefelwa go ya ka bogolo bja mošomo wo o phethilwego. Bašomi ba ba hlalošwa bjalo ka "balefelwa ka mošomo".
Go na le mešomo yeo go sa kgonegego go lefela bašomi go ya ka palo ya mešomo yeo e phethilwego. Mešomo yeo e akaretša baleta tšhireletšego. Bašomi bao ba swanetše go lefelwa go ya ka nako yeo ba e šomilego
Ditšhupatshepetšo tšeo di latelago di swanetše go elwa hloko ge go bewa sekala sa ditefelo tša bašomi ka go Diporokerama tšeo di Ikgethang tša Mešomo ya Setšhaba (SPWP):
Sekala seo se beilwego se swanetše go ela hloko meputso yeo e amogelegago yeo e lefelwago mošomo wa bao ba se nago boitemogelo go bapetšwa le mo lefelong leo lefapha ka lefapha, ge go le maleba.
2 Sekala se swanetše go ba sa moputso wa maleba gore bašomi ba be le matla a go šoma, go leboga mošomo wo o dirwago le go netefatša boleng bjo bo amogelegago bja mošomo. Ga se sa swanela go fetiša palogare ya sekala sa mo lefelong gore batho ba se tšhabele mešomo ye mengwe yeo e lego ya lebaka le le teletšana.
3 Banna, basadi, digole le batšofadi ba swanetše go hwetša meputso ya go swana mošomong wa go swana.
Mo lenaneong la go lefelwa ka mošomo wo o phethilwego, mošomi o lefelwa go ya ka mošomo wo a o phethilego.
Ge moputso o balwa go ya ka nako yeo e šomilwego, mošomi o tla lefelwa fela go ya ka nako yeo a e šomilego
Ge bašomi ba tsebišitšwe letšatši pele, gore go ka se be le mošomo letšatši leo le latelago, ga ba a swanela go hwetša moputso.
Bašomi ba tla lefelwa putseletšo ya tlhahlo ge go nyakega gore ba tsenele lenaneo la tlhahlo leo go kwanwego ka lona. Seo se swanetše go lekana le 75% ya sekala sa mošomo wa letšatši ka letšatši goba 75% ya sekala sa letšatši ka letšatši sa moputso wa bašomi bao ba lefelwago go ya ka nako yeo ba e šomilego. Go ka se be le tefelo ya tlhahlo pele ga ge e diragala. Fela ditshenyegelo tša tlhahlo di tla lefelwa, mohlala e tla ba tša maeto, bahlahli, ditlabelo.
Mošomi yo mongwe le yo mongwe o swanetše go fiwa dintlha tšeo di ngwetšwego le ditlhalošo ka molomo ka polelo yeo a e kwešišago ka ga sekala sa moputso le ka mo se tla balwago ka gona.
Melao yeo e latelago e tla latelwa ge go lefelwa bašomi:
Setlankana sa moputso se swanetše go ntšhiwa le moputso wa mošomo wo o phethilwego.
Moputso o swanetše go fiwa ka nako yeo e lekanago ka tatelano le ka mokgwa wo o bontšhwago ke porokerama.
Moputso o swanetše go fiwa mo matšatšing a 35 a go fetša mošomo.
Go swanetše go swarwa rekoto ya mešomo yeo e phethilwego le ya meputso (go akaretšwa tefelo ya tlhahlo le tefelo ya matšatši a bolwetši) ya mošomi yo mongwe le yo mongwe.
Diiri tša mošomo
Mešomo e swanetše go abelwa godimo ga diiri tše 40 ka beke mo mošomi a šomago diiri tše seswai ka letšatši, go akaretšwa le nako ya go ya le go bowa mošomong. Ge a fihlile mošomong, nako yeo a e šomišago go ya lefelong la mošomong wa le tšatši leo e swanetše go akaretšwa ka go lebaka la diiri tše seswai. Mošomi ga a swanela go fetša diiri tšeo di fetago tše 55 mo bekeng a dira mošomo.
Dinako tša go thoma le go fetša di ka bewa go ya ka dintlha tša go swana le mohuta wa porotšeke; bokgole bjoo bašomi ba swanetšego go bo sepela le dintlha tše dingwe tša mo lefelong bjalo ka tlelaemete, setlha sa ngwaga le sebopego sa lefelo.
Go e ya ka seemo sa lefelo, mošomo o ka alwa go fetiša diiri tše seswai, go fa mohlala, ge go le borutho go ka šongwa go tloga ka 05h00 go fihla ka 09h00 le gape go tloga ka 15h00 go fihla ka 19h00. Nako ya go fetša e se fete diiri tše 12 ka morago ga go thoma mošomo mme bašomi ga ba a swanela go šoma go feta diiri tše 55 ka beke.
Go ba gona mošomong
Go swanetše go šomišwa molao wa "ge go se na mošomo ga go na moputso" ntle le mo mabakeng ao a latelago:
Mošomi ga a gona mošomong ka lebaka la bolwetši goba kgobalo mme bohlatse bja bolwetši go ya ka dinyakwa tša Karolo ya 23 ya Molao wa Mabaka a Motheo a Mošomo bo filwe. Letšatši fela le tee la maikhutšo a bolwetši mo kgweding e tee yeo e tletšego yeo e šomilwego le a lefelwa go bašomi bao ba šomago matšatši a mane goba go feta ka beke.
Bašomi bao ba tlago mošomong mme ba sa kgone go šoma ka lebaka la phošo ya mong mošomo ba tla lefelwa -
a bašomi bao ba lefelwago ka mošomo wo o phethilwego, go ya ka sekala sa mošomo wa letšatši;
b bašomi bao ba lefelwago go ya ka nako yeo ba e šomilego, go ya ka tefelo ya letšatši.
Se ga se diragale mo e lego gore bašomi ga ba kgone go šoma ka lebaka la gore ga se gwa fiwa mešomo.
Ge seemo se sebe sa leratadima se thibela mošomo wa bao ba lefelwago go ya ka mošomo, bašomi ba tla lefelwa ge fela ba feditše mošomo.
Bašomi bao ba sa fihlego ka nako tlhahlong bao ba sa šomego ka nako ya porokerama ya tlhahlo ga ba a swanelwa go lefelwa.
Bašomi bao ba sa yego ditlhahlong tša porokerama ba se na lebaka leo le kwagalago ba ka phumulelwa dikonteraka tša bona morago ga go latela tselatshepetšo yeo e kgotsofatšago.
Maphelo le polokego
Mošomi yo mongwe le yo mongwe o na le tokelo ya go šoma lefelong leo le bolokegilego ntle le matšhošetši ao a lego kotsi bophelong bja gagwe.
Bolaodi le mothwadi yo mongwe le yo mongwe (mong konteraka) ka go Diporokerama tšeo di Ikgethang tša Mešomo ya Setšhaba (SPWP) ba swanetše go dira se sengwe le se sengwe seo se ka kgonegago go netefatša polokego ya maphelo a batho bao ba šomago ka go Diporokerama tšeo di Ikgethang tša Mešomo ya Setšhaba (SPWP).
Bašomi ba swanetše go šoma ka mokgwa wo o sa beego maphelo le polokego ya bona goba ya batho bangwe kotsing.
Maitshwaro ao a beago maphelo le polokego ya ba bangwe kotsing ke molato wo moputso wa kgalemo wo ka wona mošomi a ka lebogišwago mošomo.
Bolaodi bja Porokerama yeo e Ikgethang ya Mešomo ya Setšhaba le mothwadi yo mongwe le yo mongwe ba swanetše go:
Netefatša gore bašomi ka moka ba sedimošwa ka ga matšhošetši le dikotsi tšeo di amanego le mešomo ya bona.
Sedimoša le go hlahla bašomi ka ga tlhokomelo le magato ao ba swanetšego go a tšea go efoga le go fokotša matšhošetši le dikotsi tšeo di ka hlagelago bona le ba bangwe.
Netefatša gore magato ka moka a hlokomelo le polokego a a latelwa go efoga le go fokotša matšhošetši le dikotsi
Go se dumelele bašomi go dira mošomo wo ba sego ba fiwa tlhahlo ya wona.
Fa bašomi diaparo tšeo di swanetšego tša tšhireletšego bjalo ka dikefa tše bothata, digalase tša seetša se bogale, dithiba ditsebe, diputsi le diaparo tša ka ntle tšeo di nyakegago go phethagatša mešomo ya bona ba bolokegile. Diaparo tšeo di swanetše go fiwa ntle le tefo mme di swanetše go hlokomelwa , ke mošomi, di dule di hlwekile mme di le ka lenaneo la go šomišega.
Fana ka ditlabelo tša Thušo ya Pele mo lefelong.
Netefatša gore bonnyane motho o tee lefelong o hlahletšwe go šoma bjalo ka Mohlankedi wa Thušo ya Pele le gore o kgona go fana ka Thušo ya Pele go bašomi bao ba gobetšego goba ba babjago.
Fana ka meetse a go nwa a go hlweka go bašomi ka moka lebaka la ge porotšeke e tšwela pele
Netefatša gore go na le tša ditlabelo tša boithomelo tšeo di lekanego go bašomi ka moka
Netefatša gore maemo ka moka a polokego ao a beilwego a a latelelwa.
Bašomi ba swanetše go –
Phetha mediro ya bona ka mokgwa wo bolokegilego
Apara diaparo ka moka tša tšhireletšo tšeo ba di filwego
Theeletša melao le ditaelo ka moka tša polokego
Bega kotsi e fe goba e fe goba tiragalo yeo e nyakilego go direga go mothwadi wa bona (moputso)
Bega maitshwaro afe goba afe a go ba kotsi a mošomi yo mongwe go mothwadi wa bona (moputso).
Bathwadi ba swanetše go hlokomela gabotsebotse go netefatša gore bašomi ba go ba mmeleng goba bašomi bao ba nyantšhago ga ba dire mediro yeo e ka no tsenyago kotsing maphelo le polokego ya bona goba ya ngwana.
Hlatswadiatla ya Malwetši le Dikotsi tša Mošomong
Tefelo ya Molao wa Hlatswadiatla ya Dikgobalo le Malwetši a Mošomong wa Nomoro ya 130 wa 1993 (COIDA) o šoma go Diporokerama tšeo di Ikgethago tša Mešomo ya Setšhaba.
Tlamego ya Tshepetšo
Mothwadii yo mongwe le yo mongwe o swanetše go-
Ngwadiša le Mokomišinara wa Hlatswadiatla gomme a tsenye bašomi ka moka ka go Diporokerama tšeo di Ikgethago tša Mešomo ya Setšhaba (se se dirwa ka go tliša foromo yeo e tladitšwego ya W AS 2).
Tsebiša Mokomišanara ka diphetogo di fe goba di fe tša dintlha.
Boloka rejisetara ya meputso, diiri tšeo di šomilwego le tefo (ye ke yona rejistara yeo e hlalošitšwego ka godimo).
Tliša pušetšo ya meputso yeo e lefilwego ka kgwedi ye nngwe le ye nngwe ya Matšhe.
Ditlamo mabapi le dikgobalo le malwetši a mošomong
Mothwadi yo mongwe le yo mongwe o swanetše go bega go Mokomišinara wa Hlatswadiatla –
dikotsi lebakeng la matšatši a 7 (godimo ga foromo ya W CI3)
malwetši a mošomong lebakeng la matšatši a 14 (godimo ga foromo ya W CI14)
Mothwadi o swanetše go lefa mošomi yoo a gobetšego kotsing ya mošomong le yoo a sa kgonego go šoma 75% ya moputso wa gagwe lebaka la go fihla go dikgwedi tše tharo. Sekhwama sa hlatswadiatla se tla bušetša mothwadi tšhelete ye.
Lapa la mošomi yoo a hlokagetšego ka baka la kotsi ya mošomong (goba yoo a bolawago ke bolwetse bja mošomong) le na le tokelo ya go humana hlatswadiatla go ya ka dikgonegišo tša COIDA. Mothwadi o swanetše go ba thuša go bega kgopelo ya bona gomme moo go kgonegago a fe leloko le lengwe la lapa mošomo.
Mošomi yoo a gobetšego kotsing ya mošomong yeo e bakilwego ke go se tlhokomele ga mothwadi o na le tokelo ya go kgopela hlatswadiatla ya tlaleletšo go ya ka karolo 56 ya COIDA.
Tlhahlo
Tlhahlo e tšewa e le karolo ye bohlokwa kudu ya Diporokerama tšeo di Ikgethago tša Mešomo ya Setšhaba. Diporokerama tše dingwe le tše dingwe tšeo di Ikgethago tša Mešomo ya Setšhaba di swanetše go ba le lenaneo la tlhahlo le hlakilego leo le katanelago go:
Netefatša gore balaodi ka moka ba mananeo ba tseba maikarabelo a bona a tlhahlo;
Netefatša minimamo ya matšatši a mabedi a tlhahlo go matšatši a mangwe le a mangwe a mabedi ao a šomilwego;
Netefatša bonnyane bja go lekana le 2% ya tekanyetšo ya porotšeke e abelwa go thuša lenaneo la tlhahlo ka ditšhelete. Tšhelete ye e ka no tšwa go tekanyetšo ya porotšeke, Sekhwama sa Bosetšhaba sa Bokgoni goba baabi. Go lemogwa gore ditlhoko tša tlhahlo di tla ba godingwana mathomong a porotšeke gomme tša fokotšega ge diporotšeke di thoma go tlhomama;
Netefatša tlhahlo ya nnete ka go fa disetifikeiti. Go šišinywa gore bonnyane bja 30% ya tlhahlo yeo e fiwago e swanetše go fiwa maemo;
Lekalekanya boleng bja bophelo, tlhahlo yeo e šomišegago le bokgoni bja go sepetša kgwebo;
Lekalekanya tlhahlo ya semmušo le thuto ya mošomong yeo e beakantšwego;
Thuša bašomi ka bokgoni bjo ka šomišwago go thuša go humana dibaka tše dingwe tša thwalo;
Bona ditsela tša thuto ya mošomo tšeo di lego gona ka go Diporokerama tšeo di Ikgethang tša Mešomo ya Setšhaba (SPWP).
Kgalemo, tebogišo ya mošomo go emišwa mošomong
Diporokerama tšeo di Ikgethago tša Mešomo ya Setšhaba di swanetše goba le mokgwa wa kgalemo le tselatshepetšo ya dingongorego. Maikemišetšo a ditshepetšo tše ke go –
a netefatša gore bathwadi ba kgalema ka mokgwa wa tekatekano le ka go swana mabakeng ka moka;
b šireletša bašomi go tšhomišo ya bolaodi;
c fa mokgwa wa go laola dingongorego le dipelaelo.
Ditshepetšo tša kgalemo le tša dingongorego di šoma go batho ka moka bao ba thwadilwego ke Diporokerama tšeo di Ikgethago tša Mešomo ya Setšhaba (SPWP).
Bathwadi ba swanetše go šomiša Mekgwatshepetšo ya Tiragatšo ye Botse: Tebogišo ya mošomo (Šetšulo ya 8 ya Molao wa Dikamano tša Bašomi wa bo 66 wa 1995) bjalo ka tlhahlo ge ba phethagatša maatla a bona a kgalemo le tebogišo ya mošomo.
Mothwadi a ka koba mošomi ge fela e le gore –
a go na le lebaka la go kwala la go kobiwa; le b mothwadi o latetše tshepetšo ya kgonthe
Lebaka la go lebogišwa mošomo goba la go fedišwa ga mošomo le ka amana le –
a go se itshware botse ga mošomi mohlala, go fihla morago ga nako, botagwa;
b bokgoni bja mošomi mošomi ga a na bokgoni bja go phetha mošomo le ge a ntše a tlhahlilwe;
c Batho bao ba sa tsenelego mananeo a tlhahlo ao a nyakegago;
d Batho bao ba phelago ba sa tle mošomong.
Konteraka ya mošomi e ka no fedišwa gape ka baka la dinyakwa tša tiragatšo. Se se swana le ge mošomo o fela ka baka la gore Diporokerama tšeo di Ikgethago tša Mešomo ya Setšhaba di fedišitšwe.
Tshepetšo yeo e kgotsofatsago e ra gore mothwadi o swanetše go –
a nyakišiša molato;
b tsebiša mošomi ka dikgononelo di fe goba di fe kgahlanong le yena ka polelo yeo mošomi a kgonago go e kwešiša; le go c fa mošomi sebaka sa go ikarabela. Mošomammogo a ka no mo thuša, ge e le gore mošomi o a nyaka.
Ga go na tlhokego ya gore mothwadi a sware nyakišišo ya semmušo. Empa, mothwadi a ka no tšea sephetho sa go fa mošomi yo a latofatšwago ka tlolomolao ye šoro theeletšo yeo ka go yona mošomi a ka lekago bohlatse bjoo molato o theilwego go bjona.
Mothwadi o swanetše go kgalema ka mokgwa wa go swana wo o kwagalago ka dinako ka moka.
Mošomi a ka kgalengwa fela ge e le gore o tlotše molao wa mošomong goba maemo ao mošomi a tsebago ka wona goba ao a ka bego a tsebile ka wona. Ka moo, go bohlokwa gore mothwadi a tsebiše bašomi ka melawana le maemo a mošomong. Go tla tšewa gore modiredi o tseba gore maitshwaro a go swana le go fihla morago ga nako, go sepela pele ga nako, botagwa, go lwa goba go se theeletše ditaelo ke ditlolomolao tšeo di kgalemelwago.
Mothwadi o swanetše go boloka rekhoto yeo e ngwadilwego fase ya kgato e fe goba e fe ya kgalemo yeo e tšerwego.
Ditshepetšo tša Kgalemo
Mothwadi a ka no tšea dikgato tšeo di latelago ge a kgalema –
Temošo ya molomo
Temošo ya molomo e ka no fiwa ka baka la kgalemo ya ditlolomolao tše nnyane. Maikemišetšo a temošo ke go tlhalošetša mošomi gore melao e reng, go mo hlohleletša go e latelela le go eletša gore ge e le gore maitshwaro a a boeletšwa, mothwadi a ka no tšea dikgato tše boima. Go nyakega fela temošo ye tee ya molomo pele go dirwa ditemošo tša go ngwalwa fase.
Mehlala ya ditlolomolao tše nnyane:
Temošo ya go ngwala fase
Go ka no fiwa temošo yeo e ngwadilwego fase ge ditlolomolao tše nnyane di boeletšwa goba le go ditlolomolao tše kgolo. Mothwadi o swanetše go nyakišiša molato pele a ntšha temošo. Mošomi o swanetše go kgopelwa go araba le go tlhaloša maitshwaro a gagwe. Temošo e swanetše go bolela tlolomolao le lebaka leo ka lona temošo e šomago. Ka kakaretšo, e swanetše go ba dikgwedi tše tshelela le ge e le gore ditemošo tša ditlolomolao tše šoro kudu di ka no šoma ngwaga goba lebaka leo le sa šetšego la thwalo ya mošomi mo go Diporokerama tšeo di Ikgethago tša Mešomo ya Setšhaba (SPWP).
Ge e le gore mothwadi o tshepa gore tlolomolao ke ye kgolo. temošo e swanetše go bolela gore ke temošo yeo e ngwadilwego fase ya mafelelo le gore poeletšo ya tlolomolao e ka no baka gore mošomi a kobiwe. Go sego bjalo, go šišinywa gore go fiwe ditemošo tše pedi tše ngwadilwego fase pele motho a kobiwa.
Rekhoto yeo e ngwadilwego fase ya tatofatšo, tlhalošo le phetogo yeo go kwanwego ka yona ya maitshwaro goba ya tiragatšo ya mošomo e ngwalwa tšatšikgwedi, e a saenwa mme ya fiwa mošomi bjalo ka temošo yeo e ngwadilwego fase. Khopi ya temošo yeo e ngwadilwego fase e bolokwa ka gare ga faele ya mošomi lebaka leo e šomago ka lona.
Mehlala ya ditlolomolao tšeo ka tšona temošo ya go ngwalwa fase e ka swanelago go diragatšwa:
Botagwa (ge e le gore ga bo ame tiragatšo ya mošomo).
Go lwa, go rogana
Maitshwaro a lenyatšo
Go se šomišane bjalo ka leloko la sehlopha
Tšhomišo ya didirišwa tša porokeramo ntle le tlhokomelo (ge e le gore ga e ame maphelo le polokego).
Go se tsenele tlhahlo.
Go kobiwa mošomong
Ka kakaretšo, mothwadi ga se a swanele go koba mošomi ka phošo ya mathomo. Empa, mošomi a ka no kobiwa ge e le gore ke tlolomolao ye kgolo yeo e tla dirago gore go tšwela pele go thwalwa go se kgotlelelege le ge e le gore mošomi ga a na melato ye mengwe. Pele mošomi a kobiwa, mothwadi o swanetše go ela hloko gore na go kobiwa ke kotlo ya maswanedi naa.
Mehlala ya ditlolomolao tše kgolo tšeo di ka hlolago go kobiwa:
Tshenyo ya ka boomo goba ka baka la go se tlhokomele ya didirišwa, metšhene goba dikoloi.
Ditiro tšeo di ka no bakago gore go tshwarišwe – kgobatšo ye šoro, bohodu, bomenemene.
Tlhorišo ka tša thobalano, go balwa le go kata.
Ditiro tša go baka kotsi go maphelo le polokego ya bašomammogo.
Tlolomolao efe goba efe yeo ka baka la yona mošomi a humanego temošo ya go ngwalwa ya mafelelo
Botagwa ge e le gore bo ama bokgoni bja go šoma, mohlala, mootledi goba mosepediši wa motšhene ge a tagilwe.
Poeletšo ya ditlolomolao tše nnyane gantši – botagwa, go lwa, go rogana, thetelelo ya go phetha mediro gabotse, bjalo bjalo.Go se šomiše gabotse didirišwa tša porokerama, mohlala, mošomi yo a di šomišetšago mabaka a gagwe.
Mošomo wo o sa kgotsofatšego
Mothwadi a ka no tšea magato kgahlanong le mošomi ka baka la mošomo wo o sa kgotsofatšego. Bašomi ba swanetše go tlhalošetšwa maemo a tiragatšo ya mošomo ao a lebeletšwego go bona. Ge ba sa fihlelele maemo a, mothwadi o swanetše go akanya ka ditsela tša go ba thuša go di fihlelela. Se se ka akaretša kgakollo goba tlhahlo goba go fa ditaelo tša go kwešišagala. Mošomi o swanetše go fiwa sebaka sa go bonala gore a kaonafatše tiragatšo ya gagwe ya mošomo. Ge tiragatšo ya gagwe e sa kaonafale, mothwadi a ka no tšea dikgato tša phošollo, go akaretšwa go kobiwa ge e le gore go bonwa go le maswanedi.
Ge tiragatšo ya mošomi e sa kgotsofatše mo mošomong wa go nyaka bokgoni bjo bo ikgethago, mothwadi o swanetše go akanya ka go šuthišetša mošomi modirong wo mongwe.
Tshepetšo ya dingongorego
Ngongorego ke tlhobaelo ya go se kgotsofale ka lehlakoreng la mošomi ka baka la ditiro goba maitshwaro a mothwadi goba mošomi yo mongwe.
Mošomi wa go ngongorega o swanetše go lemoša mothwadi, ka go ngwala fase goba ka molomo. Ge ngongorego e ama mošomi yo mongwe, mošomi o swanetše go boledišana ka taba yeo le mošomi pele a eya go mothwadi.
Mothwadi o swanetše go theeletša ditlhagišo tša mošomi gape a leke go di rarolla ka ditherišano lebakeng la matšatši a 5.
Moo e lego gore taba ga e kgone go rarollega ka mokgwa wa go kgotsofatša mošomi, mothwadi a ka no nyakišiša, goba, ge mothwadi a bona go le maswanedi, a ka no dira nyakišišo yeo go yona makoko a amegago a tla kgonago go fahlela.
Mothwadi o swanetše go tsebiša yo a ngongoregago le motho o fe goba o fe yo a angwago ke diphetho lebakeng la nako yeo e amogelegago. Ge mothwadi a tšea sephetho sa go tšea magato a kgalemo, mothwadi o swanetše go latela tshepetšo ya kgalemo yeo e tlhalošitšwego ka godimo.
Motho goba sehlopha sa batho seo se filwego modiro wa go phetha mošomo wa kgoro yeo e amegago ka go Diporokerama tšeo di Ikgethago tša Mešomo ya Setšhaba.
Sekala sa letšatši
Mošomi o lefšwa tšhelete yeo e beilwego tšatši le lengwe le le lengwe ge a šomile diiri tšeo di beilwego tša letšatši leo.
Mošomi
Mošomi e akaretša mang goba mang yo a šomago mošomo wa ka tlase ka go Diporokerama tšeo di Ikgethago tša Mešomo ya Setšhaba, go sa kgathalelwe gore ba thwetšwe thwii ke kgoro ya mmušo, lekalatiro la tiragatšo, mong konteraka goba konteraka ya ka tlase.
Kgwebo, institšhušene goba motho yoo a filwego konteraka gore a diragatše Diporokerama tšeo di Ikgethago tša Mešomo ya Setšhaba legatong la kgoro. Lekalatiro la tiragatšo le bofšwa ke mabaka le ditlamo tša go swana le tša go laola tiragatšo ya Diporokerama tšeo di Ikgethago tša Mešomo ya Setšhaba a bjalo ka kgoro.
Tefelo go ya ka mošomo wo o phethilwego
Mošomi o lefšwa moputso wo beilwego go ya ka bogolo bja mošomo wo o beilwego. Mošomo wo o beilwego e ka ba wa mošomo o tee ka diiri tše seswai goba wa bašomi ba mmalwa go matšatši a mmalwa a mošomo, go beilwe godimo ga tšatši la mošomo la diiri tše seswai go motho yo mongwe le yo mongwe.
DIPOROKERAMA TŠEO DI IKGETHAGO TŠA MEŠOMO YA SETŠHABA
KONTERAKA YA THWALO MAGARENG GA
Leina
Aterese
LE
MOŠOMI
Leina
Dintlha
Ke thaba go go tsebiša gore o thwetšwe go šoma ka konteraka ya mošomo wo o lefelwago go ya ka mošomo wo o phethilwego ka go porotšeke ya Porokerama yeo e Ikgethago ya Mešomo ya Setšhaba (SPWP). Ka go konteraka ye o tla dira dihlopha tša mešomo tše mmalwa.
Konteraka ye e swanetše go balwa mmogo le mabaka le magora a thwalo ka go Diporokerama tšeo di Ikgethago tša Mešomo ya Setšhaba (SPWP) ao a kgokeleditšwego.
Porotšeke yeo o tla thwalwago go yona e lefelong la………………
O swanetše go lemoga gore konteraka ye ke ya nako yeo e beilwego mme ga se mošomo wa go ya go ile. Konteraka e ka no fedišwa ka baka le lengwe la mabaka ao a latelago:
b thušo ya ditšhelete ya porokerama mo lefelong la lena e a fela.
c O boeletša kgafetša kgafetša go se diragatše mošomo go ya ka mabaka ao o beetšwego mošomo ka wona mo porokeramong ya gago ya mošomo d o šomile bontši bja dikgwedi tše 24 ntikodikong ya dikgwedi tše 60.
O tla thwalwa bjalo ka …………… ka gare ga sehlopha.
Ge o šoma o tla bega go ………………
Tefo a O tla lefšwa tšhelete yeo e beilwego ya R……….. ge o phethagaditše mošomo wo o beilwego.
b Mošomo wo o nyakwago wa sekala sa tefelo seo go kwanwego ka sona o tla fapafapana go ya ka mošomo. O tla tsebišwa mathomong a modiro wo mongwe le wo mongwe goba sehlopha sa mediro gore o lebeletšwe go fetša mošomo wo kaakang ka letšatši.
c O tla lefelelwa mošomo woo o o feditšego fela.
d O tla lefelelwa tšhelete ya palo ya matšatši ao a bontšhwago ka gare ga konteraka le ge e le gore o fetša mošomo pele ga nako goba morago ga tšatši la go fetša leo le akantšwego.
e Mong konteraka o swanetše go go lefa ponase ya tšweletšo matšatši a phetelelo ge e le gore mošomo o fedile pele ga nako ge e le gore o feditše karolo ya gago ya mošomo.
f Mong konteraka o tla lefšwa lebakeng la matšatši a 30 morago ga ge mošomo o feditšwe. O tla lefšwa lebakeng la matšatši a 5 morago ga ge mong konteraka a lefilwe.
Go tlaleletša mabaka ao a lego ka godimo, dikwano le mabaka ka moka a thwalo ka go Diporokerama tšeo di Ikgethago tša Mešomo ya Setšhaba (SPWP) di tla šomišwa ka go thwalo ya gago. Ge o ka tlola a fe goba a fe a mabaka le dikwano tše, konteraka ya gago e ka no fedišwa.
Ditshaeno:
E saenilwe ka tšatši la bo …………. la……………..2000
Mošomi…………………………………Tšatšikgwedi
Hlatse……………………………………Tšatšikgwedi
